Kamila Bukowska-PiwowarPsycholog, Psychoterapeuta - Wrocław
Menu

Gdzie zaczyna się przemoc?

Czym przemoc różni się od konfliktu, jak wygląda cykl, który utrudnia odejście, formy przemocy oraz gdzie szukać pomocy - z numerami całodobowymi.

Relacje, rodzina i intymność Kamila Bukowska-Piwowar

Jeśli jesteś w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń pod 112. Całodobowa, bezpłatna pomoc: 800 12 00 02 - Niebieska Linia, pogotowie dla osób doświadczających przemocy w rodzinie.

Możesz zastanawiać się: „czy to jeszcze normalna kłótnia, czy już przemoc?”. Przemoc może mieć formę psychiczną, ekonomiczną lub seksualną również wtedy, gdy nie dochodzi do uderzenia. W różnych relacjach może zaczynać się inaczej.

Konflikt a przemoc - różnica jest w układzie sił

W ocenie sytuacji ważne są możliwość bezpiecznego sprzeciwu, naruszanie praw i wykorzystywanie przewagi.

Konflikt dotyczy sprzecznych potrzeb lub stanowisk. Może istnieć nierównowaga wpływu, a sama różnica zdań nie jest jeszcze przemocą. Ważne jest, czy można bezpiecznie wyrazić sprzeciw i zachować własne granice.

Przemoc jest asymetryczna. Jedna osoba używa przewagi - fizycznej, ekonomicznej, emocjonalnej - żeby narzucić swoją wolę. Kontrola jest istotnym wzorcem, ale nie trzeba udowodnić motywu sprawcy ani powtarzalności zdarzeń. Ustawowa definicja obejmuje również jednorazowe umyślne działanie lub zaniechanie wykorzystujące przewagę i naruszające prawa lub dobra osobiste.

Przyjrzyj się temu, jak czujesz się w tej relacji:

  • Czy boisz się reakcji tej osoby?
  • Czy zmieniasz swoje zachowanie, żeby jej nie sprowokować?
  • Czy zdarza ci się przepraszać za rzeczy, których nie zrobiłaś?
  • Czy czujesz, że musisz uważać na to, co mówisz, we własnym domu?

Te pytania mogą pomóc nazwać obawy przed rozmową ze specjalistą. Same odpowiedzi nie potwierdzają ani nie wykluczają przemocy.

Dlaczego tak trudno odejść

Osoby z zewnątrz często pytają: „dlaczego ona po prostu nie odejdzie?”. Pytanie to pomija mechanizm opisany przez Lenore Walker jako cykl przemocy:

  1. Narastanie napięcia. Rośnie drażliwość, pretensje, kontrola. Osoba krzywdzona zaczyna „chodzić na palcach”, próbując zapobiec wybuchowi.
  2. Akt przemocy. Osoba stosująca przemoc dopuszcza się krzywdzącego zachowania. Napięcie nie usprawiedliwia tego działania.
  3. Skrucha i zadośćuczynienie. Przeprosiny, obietnice, czasem prezenty i zapewnienia, że to się nie powtórzy. Ta faza bywa nazywana „miodowym miesiącem”.
  4. Spokój - a po nim ponowne narastanie napięcia.

Obietnice mogą podtrzymywać nadzieję na zmianę. Model Walker nie opisuje jednak każdej relacji: przemoc może być ciągła, bez przeprosin lub wyraźnych faz. Brak „cyklu” nie oznacza bezpieczeństwa.

Do tego dochodzą realne przeszkody: zależność finansowa, dzieci, wstyd, izolacja od bliskich, brak dokąd pójść, a często także obawa o bezpieczeństwo. W okresie rozstania zagrożenie może wzrosnąć. Jeśli to możliwe, skorzystaj ze wsparcia w przygotowaniu bezpiecznego planu. Nie oznacza to, że masz pozostać w bezpośrednim niebezpieczeństwie do czasu konsultacji - wtedy potrzebna jest pilna pomoc.

Formy przemocy

Fizyczna - działanie zagrażające uszkodzeniem ciała, niezależnie od tego, czy do niego doszło: popychanie, szarpanie, policzkowanie, uderzanie, duszenie, krępowanie, rzucanie przedmiotami, świadome stwarzanie zagrożenia.

Psychiczna i emocjonalna - może być trudna do zauważenia z zewnątrz: wyzwiska, poniżanie, groźby, zastraszanie, obwinianie, manipulowanie poczuciem winy, wmawianie choroby psychicznej, izolowanie od rodziny i znajomych, niszczenie ważnych przedmiotów, agresja wobec zwierząt domowych, kontrolowanie kontaktów i czasu.

Ekonomiczna - odbieranie zarobków, wydzielanie pieniędzy, zakaz pracy, zaciąganie zobowiązań na czyjeś nazwisko.

Seksualna - wymuszanie czynności seksualnych, także w małżeństwie i w związku.

Zaniedbanie - dotyczy szczególnie dzieci i osób zależnych: niezaspokajanie podstawowych potrzeb, brak opieki medycznej, obojętność wobec potrzeb emocjonalnych.

Formy przemocy mogą się nakładać; krzywdzeniu fizycznemu czy ekonomicznemu często towarzyszy krzywdzenie psychiczne.

Przemoc wobec dzieci

Dziecko jest w sytuacji szczególnej, bo osoba krzywdząca jest jednocześnie tą, od której zależy jego bezpieczeństwo. Nie ma dokąd odejść i zwykle nie ma słów, żeby nazwać to, co się dzieje.

Sygnały, które powinny zwrócić uwagę dorosłych: nagła zmiana zachowania, lęk przed powrotem do domu, wycofanie lub przeciwnie - wybuchy agresji, regres rozwojowy, obrażenia o niejasnym pochodzeniu, nadmierna czujność wobec reakcji dorosłych.

Skutki krzywdzenia emocjonalnego ujawniają się często dopiero po latach - w postaci trudności w relacjach, niskiego poczucia wartości i problemów z rozpoznawaniem własnych potrzeb.

Czerwona torba i klucze przygotowane przy zamkniętych drzwiach mieszkania.

Co można zrobić

Jeśli doświadczasz przemocy. Nie musisz mieć dowodów ani pewności, że „to już przemoc”, żeby zadzwonić i porozmawiać. Jeśli możesz to zrobić bezpiecznie, zapisuj daty i przebieg zdarzeń oraz dokumentuj obrażenia. Lekarz może wystawić bezpłatne zaświadczenie o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z przemocą domową. Jest ono czymś innym niż obdukcja wykonywana przez biegłego lekarza sądowego, która może być odpłatna.

Znęcanie się, groźby czy uszkodzenie ciała mogą stanowić przestępstwa. Uprawnieni przedstawiciele m.in. Policji, pomocy społecznej, ochrony zdrowia i oświaty mogą wszcząć procedurę „Niebieskie Karty”. Zgoda osoby doznającej przemocy nie jest do tego wymagana.

Jeśli jesteś świadkiem. Najczęstszym błędem jest założenie, że to „sprawa rodzinna”. Zgłoszenie na 112 albo do ośrodka pomocy społecznej bywa jedyną interwencją z zewnątrz, na jaką osoba krzywdzona może liczyć.

Gdzie zadzwonić:

  • 112 - bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia,
  • 800 12 00 02 - Niebieska Linia, całodobowo i bezpłatnie,
  • 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym, całodobowo,
  • 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,
  • ośrodek interwencji kryzysowej w miejscu zamieszkania.

Pomoc psychologiczna

Jeśli w relacji występuje przemoc lub obawa przed odwetem, wspólna terapia par i negocjowanie kompromisu nie powinny zastępować oceny bezpieczeństwa oraz indywidualnej pomocy.

Wyjście z sytuacji przemocowej często wymaga kilku kroków i wsparcia. Interwencja kryzysowa służy uporządkowaniu sytuacji i zaplanowaniu bezpiecznych kroków. Dalsza praca terapeutyczna dotyczy zwykle odbudowy poczucia własnej wartości, które przemoc systematycznie niszczy, oraz skutków długotrwałego życia w napięciu.

Odpowiedzialność za przemoc ponosi wyłącznie osoba, która ją stosuje - niezależnie od tego, co ją poprzedziło.

Literatura

  1. Walker, L. E. (1979). The Battered Woman. Harper & Row. Historyczny model cyklu przemocy, nie kryterium jej rozpoznawania.
  2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, z późniejszymi zmianami. Definicja przemocy, zaświadczenie lekarskie i procedura „Niebieskie Karty”.
  3. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Charakterystyka zjawiska przemocy domowej. Materiał instytucjonalny.
  4. Portal Gov.pl. Skorzystaj z pomocy dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie. Zaświadczenie lekarskie, obdukcja i dostępne formy pomocy.
← Wróć do artykułów

Przyjrzyj się sobie

Test powiązany z artykułem

Jeśli doświadczyłaś lub doświadczyłeś zdarzenia traumatycznego, PC-PTSD-5 pozwala wstępnie ocenić objawy stresu pourazowego. Nie ocenia, czy w relacji występuje przemoc; niski wynik nie oznacza bezpieczeństwa.

Wynik nie jest diagnozą. Może być punktem wyjścia do rozmowy ze specjalistą.

Zobacz wszystkie testy →
Trauma

PC-PTSD-5 · bez logowania

Test PC-PTSD-5

Krótki test przesiewowy dotyczący objawów stresu pourazowego w ostatnim miesiącu. Pięć pytań poprzedza pytanie o doświadczenie zdarzenia traumatycznego.

  • 1 + 5 pytań
  • ok. 2 min
Test PC-PTSD-5