Kamila Bukowska-PiwowarPsycholog, Psychoterapeuta - Wrocław
Menu

Stres w rodzicielstwie: jak zmniejszyć przeciążenie?

Jak zadbać o siebie, podzielić obowiązki i reagować na trudne emocje w domu. Wskazówki dla rodziców oraz sygnały, że potrzebne jest wsparcie.

Relacje, rodzina i intymność Kamila Bukowska-Piwowar

Kolejny wieczór kończy się pośpiechem, zmęczeniem i żalem, że zabrakło cierpliwości? Przy takim przeciążeniu pomocne może być wsparcie innych osób, inny podział obowiązków albo zmniejszenie wymagań wobec siebie. Nie wyeliminuje to każdego stresu, ale może ułatwić codzienną opiekę nad dzieckiem.

„Wystarczająco dobry” zamiast idealnego

Donald Winnicott, pediatra i psychoanalityk, wprowadził pojęcie wystarczająco dobrego rodzica. To historyczna koncepcja psychoanalityczna; nie określa liczby poprawnych reakcji, którą rodzic ma osiągnąć. Dziecko nie potrzebuje rodzica, który zawsze reaguje trafnie. Potrzebuje takiego, który reaguje trafnie wystarczająco często, a w pozostałych sytuacjach potrafi naprawić relację.

W tej koncepcji ważne jest stopniowe dostosowanie opieki do rozwijającej się samodzielności dziecka. Nie jest to zalecenie celowego frustrowania, zaniedbywania ani odmawiania bliskości.

Pojedyncza trudna reakcja nie opisuje całego rodzicielstwa, ale zmęczenie nie usprawiedliwia krzywdzenia. Powtarzające się krzyki, poniżanie lub straszenie wymagają zatrzymania i pomocy. Znaczenie ma to, co dzieje się później: „Przepraszam, krzyknęłam. Byłam zmęczona, ale to nie twoja wina”. Takie przeprosiny pomagają wrócić do kontaktu z dzieckiem.

Poczucie winy i wstyd po trudnym dniu

„Mam za mało czasu”, „znów zabrakło mi cierpliwości”, „inni radzą sobie lepiej”. W takich myślach mogą mieszać się wina i wstyd:

  • Wina dotyczy zachowania - zrobiłam coś, czego żałuję. Może zachęcać do naprawy, ale nadmierna lub nieadekwatna wina również bywa obciążeniem.
  • Wstyd dotyczy osoby - jestem złym rodzicem. Może sprzyjać wycofaniu i samokrytyce; nie jest jednak jedyną możliwą reakcją.

Zdanie „jestem beznadziejną matką” nie zawiera żadnej informacji o tym, co zrobić jutro inaczej. Zdanie „zbyt ostro zareagowałam przy odrabianiu lekcji” - już tak.

Najpierw uspokój siebie, potem dziecko

Dzieci rozwijają regulację emocji przy wsparciu dorosłych: przez spokojny kontakt, przewidywalne otoczenie i pomoc w nazywaniu uczuć. To współregulacja. Rozdrażnienie dorosłego może ją utrudniać, ale nie oznacza, że rodzic musi być zawsze spokojny, żeby pomagać dziecku.

Krótka pauza lub kilka łagodnych oddechów mogą pomóc odpowiedzieć spokojniej. Jeśli potrzebujesz odejść na chwilę, najpierw zapewnij dziecku bezpieczną opiekę. Gdy brakuje czasu na odpoczynek, warto poszukać możliwości odciążenia, zamiast dokładać sobie kolejne zadanie do wykonania.

Rutyna działa, bo zmniejsza liczbę decyzji

Stałe pory snu, posiłków i odrabiania lekcji pomagają dziecku, bo dają przewidywalność. Rodzicowi mogą też oszczędzić części codziennych negocjacji. Stała kolejność wieczornych czynności może ułatwiać przejścia, choć nie wyeliminuje protestów ani potrzeby elastyczności.

Małe żółte kalosze, granatowy plecak i płaszcz przeciwdeszczowy przygotowane w przedpokoju.

Można zacząć od kilku stałych punktów dnia, pozostawiając miejsce na zmiany.

Realistyczne oczekiwania, czyli jakie

Przyjrzyj się jednemu wymaganiu, które sobie stawiasz: czy tego samego oczekiwałabyś od przyjaciółki w tej samej sytuacji?

Jeśli od niej usłyszałabyś „przecież nie da się pracować na cały etat, ugotować obiadu i jeszcze mieć cierpliwość o dwudziestej” - to zdanie dotyczy również ciebie.

Podziel obciążenie, zanim się rozłoży samo

O nierównym podziale obowiązków bywa trudno rozmawiać, dopóki nie narosną pretensje. Nazwanie go wcześniej pozwala zająć się konkretnymi zadaniami. Pomocne bywa spisanie na kartce wszystkiego, co faktycznie trzeba zrobić w tygodniu; lista zwykle okazuje się dłuższa i mniej sprawiedliwie podzielona, niż obie strony sądziły.

Jeśli takie rozmowy kończą się awanturą, przydatne mogą być strategie rozwiązywania konfliktów.

Kiedy to już nie jest zwykłe zmęczenie

Wyczerpanie rodzicielskie bywa mylone ze zwykłym przemęczeniem, ale ma inny przebieg. Sygnały, przy których warto skonsultować się ze specjalistą:

  • wyczerpanie nie mija po odpoczynku ani po urlopie,
  • pojawia się dystans emocjonalny wobec dziecka - działasz „mechanicznie”, bez kontaktu,
  • narasta poczucie, że jesteś gorszym rodzicem, niż byłaś,
  • dochodzą objawy ze strony ciała: bezsenność, bóle, brak apetytu.

Może to być wypalenie rodzicielskie, depresja albo inna trudność wymagająca oceny. Wypalenie rodzicielskie jest badane jako odrębne zjawisko; definicja wypalenia zawodowego w ICD-11 dotyczy pracy i nie powinna być automatycznie przenoszona na rodzicielstwo. O pomoc można poprosić, gdy przeciążenie zaczyna utrudniać codzienność. Jeśli obawiasz się, że możesz skrzywdzić dziecko, zapewnij mu opiekę bezpiecznej osoby i szukaj pilnej pomocy; przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112.

Na początek wybierz jedną sprawę, w której potrzebujesz odciążenia: wieczorne obowiązki, zakupy lub czas na sen. Możesz poprosić zaufaną osobę o konkretną pomoc. Jeśli nie masz takiego wsparcia, powiedz o tym podczas konsultacji - to ważna część sytuacji rodziny.

Literatura

  1. Winnicott, D. W. (1953). Transitional objects and transitional phenomena: A study of the first not-me possession. International Journal of Psycho-Analysis, 34, 89-97. Historyczna koncepcja rozwoju, nie wytyczne leczenia.
  2. Roskam, I., Brianda, M.-E., Mikolajczak, M. (2018). A Step Forward in the Conceptualization and Measurement of Parental Burnout: The Parental Burnout Assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, 758. DOI: 10.3389/fpsyg.2018.00758.
  3. Administration for Children and Families (2017). Self-Regulation Snap Shot #1: A Focus on Infants and Toddlers. Office of Planning, Research, and Evaluation.
  4. World Health Organization (2019). Burn-out an occupational phenomenon: International Classification of Diseases. Zakres zawodowy definicji ICD-11.
← Wróć do artykułów

Przyjrzyj się sobie

Test powiązany z artykułem

Zatrzymaj się przy własnym samopoczuciu. WHO-5 ocenia dobrostan rodzica, a nie kompetencje wychowawcze ani zdrowie dziecka.

Wynik nie jest diagnozą. Może być punktem wyjścia do rozmowy ze specjalistą.

Zobacz wszystkie testy →
Dobrostan

WHO-5 · ostatnie 2 tygodnie

Test dobrostanu WHO-5

Pięć pytań Światowej Organizacji Zdrowia o nastrój, spokój, energię, wypoczynek i zainteresowanie codziennym życiem.

  • 5 pytań
  • ok. 2 min
Rozwiąż test WHO-5